كوروش بزرگ بنيادگذار كشور ايران، مردي كه عموم تاريخ نگاران او
را «انديشمند، انساندوست، دادگستر و مهربان» توصيف کرده اند در مارس سال 530 پيش از
ميلاد ــ 9 سال پس اعلام امپراتوري ايران درگذشت.
وي يازده سال پس از ايجاد دولت واحدي از سه طايفه مهاجر قوم آرين
- پارس، ماد و پارت - شهر بابِل را تصرف و در آنجا در اكتبر سال 539 پيش از ميلاد ايجاد
امپراتوري مشترك المنافع ايران را اعلام كرده بود.
امپراتوري ايران در زمان كوروش از هند تا مرمره و از سيردريا (رود
سیحون) تا درياي سرخ امتداد داشت که پسر او کمبوجیه بر وسعت آن افزود و داریوش بزرگ
و پسرش خشایارشا قلمرو ایران را گسترش بیشتری دادند که بیش از دو قرن بزرگترین قدرت
و تنها ابرقدرت جهان بود با فرهنگ و تمدنی درخشان و بی مانند. كوروش براي اخراج طوايف
آرال که از سیردریا گذشته وارد سغدیانا و سرزمين پارسیان در فرارود (تاجيكستان امروز)
شده بودند به اين منطقه رفته بود كه به سوي او كه سوار بر ارّابه بود و سربازانش را
در ميدان نبرد هدايت مي كرد زوبيني پرتاب شد و عمر وي پايان يافت.
با وجود درگذشت كوروش، سربازان او جنگ را بردند و مهاجمان را به
آن سوی سیردریا عقب راندند.
جنازه كوروش همچنان كه وصيت كرده بود به پاسارگاد منتقل و دفن شد
که آرامگاه او تا به امروز باقي مانده و ایرانیان پس از 25 قرن همچنان برای ادای احترام
نسبت به او به پاسادگاد می روند. كوروش در بابل و پس از صدور اعلامیه ای که امروز نحستین
منشور اتحاد ملل و حقوق بشر نام برده می شود وصیت کرده بود صرف نظر از محل مرگ او،
باید در پاسارگاد دفن شود. کوروش هنگام تعيين محل دفن خود از اين كه براي مدتي بسيار
طولاني، جسد او قطعه زميني را از ثمر دادن باز مي دارد از مردم ايران (قبلاً) پوزش
خواسته بود.
او دين ايرانيان (آيين زرتشت) را به ملل ديگر تحميل نكرد. وي شورائي
از سران ملل تابعه به رياست خود تشكيل داده بود و امپراتوري او در حقيقت يك جامعه مشترك
المنافع بود و شرط عضويت در اين جامعه دادن آزادي به مردم محل، بر قراري حكومت قانون،
منع بردگي و قطع ظلم و تعدي بود. ارتش كوروش سربازان اسير را به بردگي نمي فروخت و
اموال ملت مغلوب را مصادره و غارت نمي كرد. يهوديان در كتاب مقدس خود كوروش را
"آزادي بخش" و او را يك مسيح خوانده اند. كوروش اسيران يهودي دولت بابل را
آزاد كرد و به وطن خود بازگردانيد و با پول ايران شهرهايشان را كه به دست سلطان بابل
ويران شده بود مرمت و نوسازي كرد.
طبق نوشته برخي از مورخان و تطبيق تقويم ها، فوت كوروش در چهارم
مارس اتفاق افتاد.
